Wstęp
Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Szałszy to jeden z cenniejszych zabytków sakralnych znajdujących się w województwie śląskim. Usytuowany w malowniczej miejscowości Szałsza, w powiecie tarnogórskim, stanowi część parafii św. Jana Chrzciciela w Gliwicach-Żernikach. Jego historia, sięgająca końca XV wieku, oraz unikalna architektura przyciągają nie tylko wiernych, ale również miłośników sztuki i historii. Kościół jest również częścią Szlaku Architektury Drewnianej, co dodatkowo podkreśla jego znaczenie w regionie.
Historia kościoła
Pierwsze wzmianki o kościele w Szałszy datowane są na około 1460 rok, kiedy to powstała pierwsza świątynia. Obecny budynek został wzniesiony w 1554 roku, a wieża dobudowana po 1571 roku. W XVII wieku, dokładnie do 1655 roku, kościół pełnił funkcję świątyni protestanckiej, będąc częścią parafii w Ziemięcicach. Po zakończeniu tego okresu przeszedł na własność katolików i stał się filią parafii w Szobiszowicach.
W XVIII wieku, dokładnie w 1784 roku, kościół ucierpiał w wyniku pożaru lub silnej wichury, który zniszczył część jego konstrukcji. Odbudową zajął się znany lokalny rzemieślnik, rodzina Kytzia. W drugiej połowie XIX wieku kościół przeszedł istotne zmiany – rozbudowano zakrystię oraz wykonano nowe stropy. Na początku XX wieku do wieży dobudowano marownię, co wzbogaciło bryłę obiektu.
Rok 1930 przyniósł kolejną zmianę administracyjną – kościół stał się częścią parafii św. Jana Chrzciciela w Gliwicach-Żernikach. Niestety, nie ominęły go również tragiczne wydarzenia; w 1968 roku pożar zniszczył część wnętrza budynku. Na szczęście dzięki staraniom miejscowych parafian udało się go odbudować. Ostatnie prace konserwatorskie miały miejsce w latach 2008–2010, co pozwoliło przywrócić mu dawny blask.
Architektura kościoła
Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny jest przykładem drewnianej architektury sakralnej. Jego konstrukcja opiera się na zrębie, a sama świątynia jest orientowana. Nawa główna ma zbliżony do kwadratu kształt, natomiast prezbiterium jest węższe i również kwadratowe. Od północnej strony znajduje się prostokątna zakrystia, a od zachodniej przylega wieża zbudowana techniką słupowo-ryglową.
Dach nad nawą ma formę dwuspadową, podczas gdy prezbiterium przykrywa dach trzyspadowy. Wieża natomiast zakończona jest czterospadowym dachem. Charakterystycznym elementem dachu nad nawą jest wieżyczka na sygnaturkę z 1719 roku, która nadaje całości wyjątkowego charakteru.
Wnętrze kościoła kryje wiele cennych detali architektonicznych oraz wyposażenia. Prezbiterium zdobi sklepienie pozorne, a nawa ma płaski strop. Większość elementów wyposażenia pochodzi z XIX wieku – ołtarz główny oraz boczne mają późnobarokowy styl z modyfikacjami dokonany
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).